Kleszcze – nosiciele krętka Borrelia burgdorferi

W Polsce można spotkać około 20 gatunków kleszczy należących do rodziny kleszczy właściwych (Ixodidae) i kleszczy obrzeżkowatych (Argasidae). Najpowszechniej występuje kleszcz pospolity (Idoxes ricinus) i to on, razem z kleszczem tajgowym (Idoxes persulcatus), odpowiadają za zakażenia boreliozą z Lyme.

Kleszcze pospolite występują na terenie całego kraju, preferując przede wszystkim środowiska wilgotne, lasy liściaste i mieszane, łąki, pastwiska, rozrośnięte kępy traw i krzewów. Nie tolerują ani środowiska suchego, ani podmokłego, więc ryzyko spotkania kleszczy w borach sosnowych, na wydmach oraz na bagnach i torfowiskach jest znikome. Nie występują również w wysokich partiach gór. Ze względu na typowe dla poszczególnych regionów Polski ukształtowanie terenu oraz zasiedlającą florę, największe zagrożenie kleszczami występuje na północy kraju, głównie w województwach podlaskim, warmińsko-mazurskim i zachodniopomorskim, chociaż w ostatnich latach wzrost zachorowań na boreliozę odnotowano w województwach śląskim i małopolskim.

Zdecydowana większość zgłoszonych zachorowań na boreliozę z Lyme przypada na okres pomiędzy 1 maja, a 30 listopada, szczytową ilość zgłoszeń obserwuje się w czerwcu i lipcu. Procentowy udział zakażonych krętkami kleszczy wynosi od 4% w stadium larwalnym, do prawie 60% w przypadku dorosłych samic kleszcza.
Kleszcz pospolity jest organizmem pozagniazdowym – czyli jest związany raczej z miejscami bytowania ssaków i ptaków, a nie z gniazdami i norami swoich żywicieli. Kleszcze nie są organizmami o dużej mobilności, dlatego w zależności od stadium rozwoju żerują na małych ssakach (larwy i nimfy kleszczy) lub na osobnikach średniej i dużej wielkości (postać dojrzała kleszcza).

Jak dochodzi do zakażenia boreliozą?

Jeżeli człowiek zostanie ugryziony przez kleszcza, zakażonego krętkiem Borrelia burgdorferi, do zakażenia bakteriami dochodzi w trakcie ssania krwi i wydzielania przez kleszcza śliny. Ślina kleszcza ma w sobie składniki, które zakłócają reakcję odpornościową w miejscu wkłucia, co ułatwia i przyspiesza rozwój infekcji. Najwcześniejszy objaw choroby będący odpowiedzią organizmu na atakujące go bakterie to rumień wędrujący.

Borrelia burgdorferi żyje we wnętrzu komórek gospodarza, jest w stanie przekroczyć barierą krew – mózg. Fakty te komplikują leczenie boreliozy, gdyż istnieje znikoma ilość antybiotyków działających wewnątrzkomórkowo oraz swobodnie migrujących przez barierę krew – mózg. Jeżeli leczenie nie zostanie podjęte szybko po pierwszych objawach, w ciągu kilku tygodni krętki są roznoszone przez krew do stawów, serca i układu nerwowego zarażonego pacjenta.

Okres wylęgania choroby wynosi średnio od 7 do 9 dni od ukłucia, choć zdarzają się przypadki zarejestrowania rumienia wędrującego dopiero po 30 dniach od ukąszenia. Około 20 do 40% chorych przechodzi pierwszy etap choroby bezobjawowo, a borelioza jest wykrywana w postaci późnej.